تاریخچه وتکامل

•        . ازآسیا  Beta maritimiaمنشأ ازگونه

•        درسال1753لینه1باغی2علوفه ای3  وحشی نام گذاری کرد.

•        درترکیه.B. V.  SSP provulgarisجدمشترک آنها

•        اکثر واریته هادرقرون17و18شناخته شده است.

•        کشورهای عمده تولیدکننده شوروی سابق امریکا قسمتهایی ازاروپا می باشد.

 

کاشت

برای داشتن زمینی بارور:

n      شخم عمیق پاییز

n      فسفات امونیومkg, کود دامی یا250-350kgپاشیدن 20-25

n      زدن دیسک وماله در بهار

n      کوداوره kg پاشیدن 200-250

n      کاشت مکانیزه یا سنتی

 

 

 

 

روشهای کاشت

1- روش کرتی :
در این روش پس از آنکه عملیات تخلیه زمین انجام شد بوسیله بیل، کرت بند و یا مرزکش های مخصوص در زمین کرتهائی احداث می شود سطح داخلی کرت ها باید کاملاً صاف باشد. سپس اطراف آنها را مرزبندی کرده بذر را با دست در داخل کرتها پاشیده و بوسیله بیل یا شانه مخصوص آنها را با خاک مخلوط می نمایند دراین روش دانه ها را هم به صورت هیرم و هم خشکه کشت می نمایند. لیکن روش هیرم به مراتب بهتر از خشکه کاری است.

 

2- روش پشته ای :

ابتدا زمین را پشته بندی می کنند بطوریکه ارتفاع پشته ها 25 تا 50 سانتی متر باشد. سپس زمین را آبیاری کرده و بذرها را به فاصله 20 تا 25 سانتی متر درکنار پشته ها می کارند . در این روش فواصل پشته ها از هم حدود 50 تا 60 سانتی متر می باشد.

 

3- روش خطی :

در این روش با استفاده از بذر افشانهای مخصوص بذر را روی خطوط موازی به فواصل مساوی و عمق برابر و معین می کارند سپس درزمین جویچه های آبیاری ( فارو) ایجاد نموده تا گیاهان از دو طرف آبیاری شده و در نتیجه آب هیچگاه به پای گیاه نمی رسد و در نتیجه اطراف طوقه و روی سطح فاروها سله ایجاد نشده و سرایت بیماری های گیاهی کمتر خواهد شد. علاوه بر آن عملیات تنک کردن، وجین، کود پاشی، سمپاشی، و برداشت به سهولت انجام گرفته و مقدار آب مصرفی به مراتب کمتر خواهد بود.

فاصله بین خطوط و بوته ها در روی خطوط با در نظر گرفتن تیپ های مختلف چغندر متفاوت است. در مورد انواعی که ریشه کوچک دارند فواصل بین خطوط 50 تا 60 سانتی متر و فواصل بوته ها در روی خطوط 20 تا 25 سانتی متر و درمورد انواعی که ریشه بزرگ دارند فواصل خطوط 50 تا 60 سانتی متر و فواصل بوته ها درروی خطوط 40 تا 45 سانتی متر در نظر گرفته می شود عمق لازم برای کشت بذر چغندر حدود 2 تا 3 سانتی متر است.نشاء کاری در سالهای اخیر بعضی از کشورها از جمله ژاپن اقدام به کشت چغندرقند از طریق نشاکاری نموده اند.برای این کار ابتدا بذر چغندر را در داخل خزانه کاشته و یا آنها را بطور جداگانه در گلدانهای استوانه ای کوچک که قطر دهانه هر گلدان حدود 2 سانتی متر است قرار داده و استوانه ها را در خاک خزانه قرار می دهند.زمانیکه جوانه های خارج شده ازهر بذر به اندازه کافی رشد نمودند(حدود 10 تا 15 سانتی متر) آنها را با ماشینهای مخصوص نشاکار و یا با دست روی خطوطی که دارای فواصل برابر می باشند نشا می کنند.

 

دوره رشد و نمو چغندرقند :

 چغندرقند گیاهی است دو ساله در سال اول ریشه تولید نموده و در سال دوم ساقه و گل و میوه ( بذر) می دهد. درمناطق نیمه خشک با آب و هوای مدیترانه ای این گیاه قادر است دوره رشد خود را در مدت یکسال حفظ کند. در این حالت می توان چغندر را در پائیز کشت کرده و در تابستان از آن بذرگیری نمود.

رشد نمو چغندر را به سه مرحله می توان تقسیم نمود:

الف) از کاشت تا سبز شدن ( جوانه زدن)

ب) از جوانه زدن تا مرحله 16 برگی ( مرحله جوانی)

ج) از مرحله 16 تا 40 برگی ( دوره میان سالی تا رسیدن کامل)

 

 

نکات مهم

• شخم پاییزه زمانی انجام شود که زمین گاورو باشد.
• باشد. CM به علت عمق ریشه عمق شخم 30-35
• باشد..CMخطوط بین ردیفها 50-60
• عمق کاشت بذر3 سانتی متر باشد.
• درکاشت سنتی موجب خفگی یا عدم رشد بذرمی شود.
• آبیاری غرقی موجب سله بستن خاک می شود
• محصول باید درزمان4 برگی به طوری که فاصله بین

 بوته ها یک وجب باشد تنک کرد.

کیلو گرم کوداوره به عنوان کودسرک به زمین  100 پس ازدوماه

داده می شود وسپس اقدام به آبیاری می کنیم .

 

ارقام چغندرقند

در مقايسه با ساير گياهان زراعتي، اطلاعات كمي راجع به عكس العمل ارقام چغندرقند به علف‌كش‌ها وجود دارد (فالكنر 1982)،

 با اين وجود يكي از راههاي ممكن، استفاده از ارقام خيلي زودرس براي كاهش مصرف علف‌كش مي‌باشد.

(لوتز و همكاران 1991).

در اواخر دهه 1950، پيشرفت كمي در زمينه افزايش مقاومت به اندوتال (نلسون و همكاران 1960).

 و در سال‌هاي اخير، تهيه ارقام مقاوم به گلايفوسيت بدست آمده است (برون كلاوسن 1989).

تنوع ژنتيكي از نظر تحمل به علف‌كش‌ها در چغندرقند نشان داده گه چند ژنوتيپ داراي دامنه بردباري به علف‌كش‌ها هستند (شويزر ودكستر 1987).

با اين وجود اصلاح و ارزيابي ارقام متحمل به علف‌كش، با توجه اثرات متقابل علف‌كش * رقم، سال * علف‌كش و رقم * سال، تنها بر اساس آزمايشهاي صحرايي ساليانه مشكل مي‌باشد. جهت حذف تاثير عوامل محيطي درآزمايش‌هاي صحرايي ساليانه، دانشمندان جهت شناسايي ژنوتيپ‌هايي از جمعيت هتروژن متحمل به علف‌كش‌ها از تكننيك‌هااي كشت بافت استفاده مي‌نمايند. آنها  با استفاده از فرآيندهاي كلونيك مريستمي، كلونهاي مصنوعي متحمل به علف‌كش‌ها راتهيه مي‌كنند (اسميت و موزر 1985).

همزمان با تكامل روشهاي مهندسي ژنتيك، مي‌توان با انتقال ژن يا ژنهاي مقاوم، ارقام مقاوم به علف‌كش را توليد نمود.

 

داشت

بعد از خروج جوانه از خاک برای رشد و نمو و ادامه حیات گیاه اقداماتی باید انجام گردد که حداکثر محصول ریشه و درصد قند بدست آید.

 این عملیات شامل:

آبیاری، تنک کردن، وجین، مبارزه با آفات و بیماریها و...

سایر عملیات مورد نیاز است.

 

آبیاری

چغندرقند به علت داشتن برگهای پهن و توسعه یافته، تنفس و تبخیر آن از طریق برگها شدید و زیاد می باشد لذا در دوره زندگی به آب زیادی نیاز دارد. زمانیکه جوانه ها تولید وهنوز از خاک خارج نشده اند (این زمان در شرایط مناسب رطوبت و حرارت بین 7 تا 10 روز می باشد) لازم است برای سهولت و سرعت خروج جوانه های ضعیف اولیه از خاک زمین را آبیاری نمود تا سطح خاک نرم و مرطوب شود.
پس از آنکه جوانه ها از خاک خارج شدند فواصل و تعداد دفعات آبیاری و مقدار مصرف آب بستگی به شرایط جوی ( مقدار ریزش باران، درجه حرارت، درصد رطوبت محیط و تیپ چغندر) دارد، مقدار مصرف آب در ابتدای زندگی نبات کم و فواصل آبیاری طولانی تراست. درماههای خرداد و تیر و مرداد به علت داشتن افزایش درجه حرارت و طولانی بودن روزها مقدار مصرف آب زیادتر و فواصل آبیاری کمتر است لیکن در ماههای شهریور و مهر ترتیب کاربرعکس خواهد بود.

 بطور کلی فواصل آبیاری در مراحل اولیه رشد بویژه در فصل بهار با در نظر گرفتن درجه حرارت محیط هر 10 تا 14 روز یکبار و در تابستان هر 7 تا 8 روز یکبار باید انجام شود. هرچه فواصل آبیاری کمتر باشد رشد و نمو نبات سریعتر شده و مقدار و محصول در هکتار بالا خواهد رفت.

تنک کردن :

درمناطقی که برای تولید چغندرقند از بذرمعمولی (چندجوانه ای)استفاده میگردد. لازم است پس ازآنکه نباتات سبز شدند بوته های اضافی از زمین خارج گردند تا تراکم نباتات درواحد سطح به حد مطلوب برسد موقعی که بوته ها قوی شده و تعداد برگ هر بوته، 2 تا 3عدد رسید. اولین مرحله تنک باید انجام گیرد. تنک کردن چغندرقند در اکثر مزارع، با دست انجام می گیرد در کشورهای اروپایی برای این کار از ماشین های مخصوص استفاده میکنند که ضمناً بوته های اضافی را اززمین خارج کرده وفواصل گیاهان با قیمانده را تنظیم می کنند.

مبارزه با علفهای هرز:

در اوایل دوره دشد چغندرقند چون رشد علفهای هرز بیش از چغندرقند می باشد، نسبت به دفع آن باید اقدام نمود.

 

روشهای رفع علفهای هرز:

الف) مبارزه زراعی:

هر گاه زمینی که چغندر در آن کشت خواهد شد به موقع و به عمق معین شخم گردد، اجرای شخم صحیح به مقدار زیاد موجب از بین بردن و یا کاهش علفهای هرز خواهد شد. همچنین کاشت چغندر در زمان مناسب به دلیل رشد و نمو بموقع گیاه سبب از بین رفتن علفها می شود و تا زمانیکه سطح زمین توسط برگهای چغندر بطور کامل پوشیده نشود می توان با کولیتواتورهای مخصوص علفهای هرز را تا حد امکان از بین برده و همچنین سبب شکستن سله زمین شده و از تبخیر رطوبت خاک نیز جلوگیری می گردد. اگر عمل مبارزه با علفهای هرز از کارگر استفاده شود و عمل وجین صورت گیرد بسته به شرایط مختلف 2 تا 4 و گاهی 5 مرتبه وجین انجام می گیرد و درصورتیکه زراعت مکانیزه و خطی باشد، پس ازهربار وجین چون وضع جویچه ها بهم می خورد می توان با کولتیواتورزدن داخل جویچه ها ( فارو) آنها را مجدداً ایجاد و یا با خاک دادن پای بوته ها موجب سرعت رشد آنها شده و نیز وسیله ای برای شکستن سله زمین خواهد بود.

ب) مبارزه شیمیایی :

 مبارزه با علفهای هرز دائمی و یا چند ساله عمدتاً مشکل تر از علفهای یکساله است و حتی با استفاده از علف کش هم نمی توان بطور دقیق آنها را از بین برد. برای اینکار معمولاً از سموم مختلفی که قبل با بعد از کاشت چغندرقند استعمال دارند استفاده می شود. از علف کش هایی که قبل از کاشت بذر و یا همزمان با بذر بایستی استفاده کرد می توان پیرامین را نام برد که مقدار مصرف آن باید در نظر گرفتن جنس خاک و تعداد علف هرز در هر هکتار 3 تا 5 کیلوگرم است این ماده را باید در زمین پخش و به وسیله دیسک کاملاً با خاک مخلوط نمود.
برخی از سموم علف کش مانند بتانال را می شود پس از آنکه چغندر از خاک خارج شد برای از بین بردن علفهای هرز در زمین پخش نمود. در اینحالت مقدار ماده مورد نیاز حدود 1 تا 2 لیتر در هکتار است.

 

آفات مهم:

                                                                        کرم برگ خوار چغندر ( کارادرینا) که برای مبارزه با آن :

1- می توان از امولسیون دیازینول 60 درصد به مقدار 5/1 کیلو در هکتار استفاده نمود.

2- شب پره زمستانی که برای مبارزه با آن می توان از طریق طعمه پاشی اقدام کرد.

3- مگس چغندر که برای مبارزه شیمیایی با آن می توان از دیازنیون 60 درصد به نسبت یک در هزار استفاده کرد.

4- بید چغندر(پروانه لیتا) برای مبارزه با آن می توان با جمع آوری و سوزاندن بوته های باقیمانده و شخم عمیق و همچنین از سموم شیمیایی استفاده نمود.

 

بیماریهای مهم:

سفیدک سطحی چغندرقند که برای مبارزه با این قارچ می توان از:

1- روش زراعی و روش شیمیایی استفاده نمود.

2- بیماری سفیدک داخلی چغندر که روش مبارزه با آن تهیه واریته مقاوم و استفاده از ترکیبات شیمیایی است.

3- زنگ چغندر که روش مبارزه با آن روش زراعی و روش شیمیایی می باشد .

 4-بیماری لکه گرد چغندر که مشابه موارد بالا روش زراعی و روش شیمیایی برای مبارزه با آن می باشد.

5- بیماری پوسیدگی قهوه ای ریشه

 6- بیماری ویروس موزائیک چغندرقند

7- ویروس زردی چغندر

8- بیماری پیچیدگی و تورم رگبرگهای چغندر

 9- بیماری پوسیدگی ریشه

 

كود مايع كامل رُشد مخصوص چغندر قند

مقدار مصرف در هر مرحله در هر هكتار:

n       ٥ ليتر كود مايع رُشد مخصوص چغندر قند .

n       آب به ميزان لازم براي محلول پاشي يك هكتارمزرعه (معمولا در مناطق گرمسير مانند خوزستان٢٠٠ ليتر و در ساير مناطق ٤٠٠ ليتر مي باشد).

n      يك كيلوگرم كود اوره محلول در آب

n      ٢٠٠ سي سي سيتوويت يا  مايع ظرفشويي

n      هر نوع سم  مورد نياز  به ميزان توصيه شده

n      يك ليتر كود پتاس محلول ٢٠% رُشد

 

زمان مصرف :

كود مايع رُشد مخصوص چغندر قنددر دو مرحله محلول پاشي مي گردد :

n                          مرحله اول : در مرحله ٦ تا ٨ برگي

n                          مرحله دوم : ١٠ الي ١٥ روز بعد

در صورت امكان مراحل اضافي محلول پاشي يك يا  دو بار به فواصل هر 15 روز از مرحله قبل و همچنين  محلول پاشي بُر در زمان قند سازي به ميزان يك ليتر درهكتار بسيار نافع ميباشد.

تاثيرات :

n      افزايش تناژ محصول

n      افزايش عيار قند

n       افزايش استحصال قند

n      افزايش مقاومت در برابر سرما زدگي در زمان برداشت ، دپو و سيلو

n      كاهش قند ملاس

n      جلوگيري از خَشَبي شدن

 

کودشیمیای مورد نیاز چغندر:

تولید هر تن چغندر (به صورت تمام بوته )به3.5 الی 4.5 کیلو ازت ، 1.25 تا 1.5 کیلو اکسید فسفر ،

4.2 تا  5.5 کیلو اکسید پتاسیم و 1.8 تا 2.2 کیلو اکسید کلسیم نیاز دارد.

چغندر قند به 90 تا 180 کیلوگرم در هکتار  اکسید فسفر ودر نواحی نبمه مرطوب ومرطوب به 100 الی 200 کیلو گرم در هکتار اکسید پتاسیم نیاز دارد .این کودها به صورت قبل از کشت مصرف میشوند .

قرار دادن نواری کود درعمق 3تا5 سانتیمتری در زیر بذر و 3 تا 4 سانتیمتری در هر سمت ، نتایج بهتری در بعضی خاکها داده است . ام ارجحیت نواری قرار دادن کود توافق نیست .

 

 

 

 

برداشت

Ø      برداشت چغندرقند زمانی انجام می شود که دوره رشد گیاه پایان یافته وزن ریشه و درصد قند حداکثر باشد در این زمان رنگ برگها سبز مایل به زرد شده و معمولاً به حالت افتاده قرار می گردند.
زمان برداشت هر ناحیه بستگی به شرایط جوی و شروع کار و بهره برداری از کارخانه قند محل و نوع تناوب منطقه دارد. در مناطقی که در پائیز هوا زود سرد می شود معمولاً کارخانجات قند از حدود اول مهرماه شروع به کار نموده و کار آنها تا اواخر آذر ادامه دارد. بنابراین در این نواحی چغندرقند را بهتر است از حدود اوائل مهر شروع به برداشت نمایند مدت زمان نگهداری چغندر در مزرعه از مرحله برداشت تا حمل به کارخانه باید خیلی کوتاه و از نگهداری و توده کردن چغندر در مزرعه بمدت طولانی خودداری شود و پس از برداشت به فاصله به کارخانه حمل شود.

درسیلوی کارخانه و یا مزرعه نباید ارتفاعی که ریشه ها روی هم انباشته می شوند زیاد باشد این ارتفاع حدود 2 متر کافی است زیرا در غیر اینصورت تولید گرمای زیاد کرده و ریشه ها فاسد می شوند.
در مناطق معتدل و گرم برداشت دیرتر شروع می شود ولی بطور کلی پس از آنکه دوره رشد چغندر تمام شد باید هر چه زودتر نسبت به برداشت آن اقدام نمود.برداشت چغندرقند به دو روش دستی و یا با وسایل مکانیکی صورت می پذیرد.
مقدار محصول چغندر قند در هر هکتار تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند شرایط جوی، نوع بذر، تکنیک زراعت، درجه حاصلخیزی زمین، آبیاری و سایر عوامل متفاوت است. ولی در شرایط زراعت خوب حدود 50 تن ریشه و

 5 تا 8 تن شکر درهکتار تولید می شود.

 

عیارسنجی

n      پس ازبرداشت وانتقال محصول به کارخارخانه جحت خریدمحصول اقدام به عیارسنجی قند می شود.

n      توسط نمونه گیرهای هیدرولیکی ازداخل کامین چندین نمونه برداشته شده وبه آزمایشگاه منتقل می شود.

n      ابتدا محصول شسته ودردستگاهی دارای27تیغه و 2400  دوردردقیقه خلال می شود.

n      26 گرم پوره  و 177 سی سی استات سرب رامخلوط و پس ازفیلتراسیون دردستگاه ساخارومترعیارسنجی می شود.

 

توصيه‌هاي كارشناسان در مورد زراعت چغندر

اضافه كردن آهك به خاك‌هاي اسيدي مزارع چغندر قند باعث مي‌شود كه بيماري پوسيدگي ريشه كاهش پيدا كند
به گزارش خبرگزاري كشاوري ايران (ايانا)- براساس پژوهش‌هاي انجام شده توسط محققان

 يكي از بيماري‌هاي Helicobasidium purpureum بيماري پوسيدگي بنفش ريشه چغندر قند با نام علمي زيان‌آور چغندرقند است كه علاوه بر آن به گياهان ديگري نظير سيب‌زميني، يونجه، لوبيا، مارچوبه، كلم، شبدر و شلغم نيز آسيب وارد مي‌كند.
عامل بيماري با هر وسيله‌اي كه سبب جابجايي خاك مي‌شود، انتشار پيدا مي‌كند. ولي در داخل مزارع كم و محدود است و از اين رو معمولا بيماري به لكه‌هايي در مزرعه محدود مي‌شود. اغلب آلودگي در بهار صورت مي‌گيرد ولي تا فصل پاييز علائم بيماري روي اندام‌هاي فوقاني بروز نمي‌كند و خسارت بيماري در خاك‌هاي مرطوب، اسيدي، سنگين و بدون آهك شديدتر است.
اين بيماري بافت‌هاي ريشه را از بين مي‌برد و سبب فساد و پوسيدگي آنها مي‌شود. نسوج پوسيده به رنگ قهوه‌اي درآمده و سطح خارجي آنها از پوششي بنفش رنگ پوشيده مي‌شود و گاهي نيز پس از آلودگي پوست ريشه به طور نامنظم ترك مي‌‌خورد و بافت زيرپوست تغيير رنگ مي‌دهد و باعث مي‌شود مقداري خاك به ريشه‌هاي بيمار بچسبد.
رعايت تناوب زراعي، ريشه كن كردن علف‌هاي هرز، شخم عميق و آيش تابستانه سبب كاهش جمعيت عامل بيماري در خاك مي‌شود و آهك زدن به خاك‌هاي اسيدي نيز در كاهش بيماري مؤثر است

توصيه‌هاي كارشناسان در مورد زراعت چغندر

اين بيماري بافت‌هاي ريشه را از بين مي‌برد و سبب فساد و پوسيدگي آنها مي‌شود. نسوج پوسيده به رنگ قهوه‌اي درآمده و سطح خارجي آنها از پوششي بنفش رنگ پوشيده مي‌شود و گاهي نيز پس از آلودگي پوست ريشه به طور نامنظم ترك مي‌‌خورد و بافت زيرپوست تغيير رنگ مي‌دهد و باعث مي‌شود مقداري خاك به ريشه‌هاي بيمار بچسبد.
رعايت تناوب زراعي، ريشه كن كردن علف‌هاي هرز، شخم عميق و آيش تابستانه سبب كاهش جمعيت عامل بيماري در خاك مي‌شود و آهك زدن به خاك‌هاي اسيدي نيز در كاهش بيماري مؤثر است.

بهترين روش مبارزه با نماتد چغندرقند رعايت تناوب زراعي است:

رعايت تناوب زراعي 3 تا 5 ساله با گياهان غيرميزباني چون يونجه، شبدر، سيب زميني و سورگوم، بهترين روش مبارزه با نماتد چغندرقند است.
به گزارش خبرگزاري كشاورزي ايران (ايانا) براساس بررسيهاي انجام شده توسط پژوهشگران نماتدها جانوران ريزميكروسكوپي كرمي شكلي هستند كه با چشم غيرمسلح ديده نمي شوند و وجود آنها از روي علائم خسارت ايجاد شده بر ريشه قابل تشخيص است.

علوفه بوده كه علاوه بر چغندرقند به چغندر Heterodera schachtil نماتد كيستي چغندرقند داراي نام علمي  اي، لبويي، اسفناج، شلغم و كلم نيز آسيب مي رساند و از مناطقي چون خراسان، اصفهان، فارس، آذربايجان و كرمانشاه گزارش شده است.
نماتد چغندرقند باعث كاهش محصول به ميزان 25 تا 50 درصد و يا بيشتر بخصوص در آب و هواي گرم و در گياهاني كه ديركشت شدند، شده است.

 

دامنه انتشار

استان آذربایجان غربی و شرقی- اصفهان، ایلام، کرمانشاه، تهران، چهارمحال بختیاری، خراسان، خوزستان، فارس، زنجان، سمنان، کردستان، کرمان، لرستان، مرکزی، همدان